رابطه نفس و بدن در فلسفه مالبرانش و رابطه‌ی آن با حکمت اسلامی و اشعریت در تبیین جبر و اختیار و فاعلیت الهی

چکیده

یکی از مسائل مهمی که در فلسفه‌ی مالبرانش مورد توجه قرار گرفته، رابطه‌ی بین نفس و بدن و چگونگی تأثیر و تأثر این دو از هم است. در عین حال این مسئله در کتب فلاسفه‌ی مسلمان نیز به نحو مبسوطی مورد بحث قرار گرفته است. یکی از لوازم فهم صحیح این مسئله، فهم جبر و اختیار انسان و فاعلیت الهی می‌باشد. موقعیت زمینه‌ای تفکر مالبرانش و برخی افکار وی برخی مفسرین اندیشه این فیلسوف را به سوی این رهنمون کرده که او را با اشعریان دوره‌ی اسلامی مقایسه کنند که این قیاسی است که دور از حقیقت فلسفه‌ی مالبرانش. در حقیقت اگر مبنا را بر نظر فلسفی وی در رابطه‌ی نفس و بدن بگذاریم و آنچه بیان کرده، مانند اثبات روح بخاری در واسطه گری تاثرات نفسانی،را با متفکران مسلمان مقایسه کنیم و لوازم این حرف را بسنجیم خواهیم دید که از دیدگاه‌های مالبرانش نه تنها اشعریت لازم نمی‌آید بلکه فاعلیت غیر جبری و غیر اختیاری انسانی (لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین) بدست خواهد آمد و اگر لوازم سخنان او در مورد نفس و رابطه‌ی آن با بدن تحلیل شود می‌توان گفت که مستعد این بود که فلسفه‌ی غرب را به حکمت اسلامی در طول زمان نزدیک‌تر کند. گرچه این سخن ممکن است با بسیاری گفته‌های مالبرانش همخوانی نداشته باشد اما به هر حال لوازم فلسفی نظریه او در باب نفس و بدن به این امر منتهی خواهد شد و اینکه اخذ این لوازم کاشف از وجود تناقض در برخی سخنان مالبرانش می‌شود معلول این است که مالبرانش می‌خواست در عین کشف حقیقت فلسفی همچنان بر آموزه‌های مسیحیت پایبند بماند و قطعا اگر مالبرانش در معرض آموزه‌های اسلامی در این گزاره‌ها بود در توجیه آنها دچار این تناقضات نمی‌شد. .

همایش بین المللی آموزه های دینی و مسئله نفس و بدن

زمستان ۱۳۸۹